İfade Edici Dil | KAZANIM KODU: 2.2

Karmaşık söz dizimi kullanır (iç içe geçmiş cümleler kurar).

🎯 Ön Koşul Beceriler

Çocuğun basit cümleler kurabiliyor, "çünkü, için, eğer" gibi bağlaçları tanıyor, neden-sonuç ilişkisini kavrayabiliyor, günlük olayları anlatabiliyor ve dinlediğini anlayıp yanıt verebiliyor olması gerekir.

🧸 Gerekli Materyaller

Evde bulunabilir: Hikaye kitapları, olay anlatan resimli kartlar, günlük fotoğraflar, kağıt-kalem (cümleleri yazmak için), çocuğun sevdiği nesneler. Alan: Sessiz, rahat bir köşe; televizyon ve telefon kapalı.

📝 Evde Uygulama Adımları

**ADIM 1 – Hazırlık:** Çocuğunuzla birlikte günlük bir olay seçin (örneğin: parka gitme, büyükanneye gitme, yemek yapma). Kağıda "Eğer... ise...", "... olduğunda...", "... çünkü..." gibi cümle başları yazın. "Bak, şimdi bu cümleleri birleştireceğiz," deyin. **ADIM 2 – Model Olun:** Siz önce karmaşık cümleler kurun. "Eğer yağmur yağarsa, şemsiyemi alırım," deyin ve "eğer" kelimesine vurgu yapın. "Babam eve geldiğinde, ona sarılacağım," deyip "geldiğinde" zaman bağlacını gösterin. "Okul bitti çünkü yoruldum," deyip "çünkü" nedensel bağlacını modelleyin. Çocuğun size bakmasını ve dinlemesini sağlayın. **ADIM 3 – Destekli Deneme:** Çocuğa cümle başları verin. "Eğer güneş açarsa..." diye başlatın, çocuk "parka gideriz" desin. Siz "Eğer güneş açarsa, parka gideriz," diye tam cümleyi tekrarlayın. "Annem mutfakta olduğunda..." diye başlatın, çocuk "yemek yapıyor" desin. "Yoruldum çünkü..." diye başlatın, çocuk "çok koştum" desin. Her doğru cümlede "Harika, iki fikri birleştirdin!" deyin. **ADIM 4 – Bağımsız Deneme:** Çocuktan kendi başına karmaşık cümleler kurmasını isteyin. "Yarın ne yapacaksın? Bir şartlı cümle kur bakalım," deyin. "Eğer... ise..." yapısını kullanmasını bekleyin. Günlük hayatta "Neden üzgünsün? Çünkü... ile başla," deyin. Anlattığı olayın içine şart, zaman veya sebep eklemesini bekleyin. "Babam geldiğinde..." dediğinde "Evet, zaman ekledin, harika!" deyin. **ADIM 5 – Zorluk Artırma:** Günlük hayatta fırsatlar yaratın. Kahvaltıda "Eğer sütünü içersen..." diye başlayın, çocuk devam etsin. Arabada "Okul bittiğinde..." diye başlayın. Yemekte "Bu yemeği seviyorum çünkü..." diye başlatın. Hikaye kitabı okurken "Peki, eğer kurt kırmızı başlıklı kızı görseydi ne olurdu?" diye sorun. Cümleleri kağıda yazıp duvarına asın. **ADIM 6 – Oyunlaştırın:** "Cümle Lego" oyunu; kağıda yazılmış cümle parçalarını (önceki kısım, bağlaç, sonraki kısım) karıştırın, çocuk doğru sırayla birleştirip okusun. "Hikaye Zinciri" oyunu; çocuk bir olay anlatır, siz "Peki ya eğer...?" diye sorarak cümleyi karmaşıklaştırmasını isteyin. "Neden-Sonuç" oyunu; bir olay kartı çekin, çocuk "çünkü" ile açıklasın. Her karmaşık cümlede alkışlayın. Günde 5-10 dakika, sohbet aralarında tekrarlayın.

⚠️ Uzman Notu: Dikkat Edilecekler ve Uyarlamalar

1. Cümle karmaşıklaşırken anlam bütünlüğünü koruduğundan emin olun; "Eğer yemek yedim çünkü parka gittim" gibi anlamsız cümleler oluşmamalı. 2. Çocuk karıştırıyorsa cümle başlarını siz verin, çocuk devam etsin; desteği yavaş yavaş çekin. 3. Her seansta bir bağlaç türüne odaklanın; hepsini karıştırmayın. 4. Günlük hayatta doğal fırsatlar yaratın; yapay cümleler yerine yaşanan olayları kullanın. 5. Çocuk cümle kurarken acele etmeyin; düşünme süresine saygı gösterin. 6. Hata yaptığında doğrudan düzeltmeyin; "Hmm, bakalım, eğer yağmur yağarsa ne olur?" diyerek düşünmeye teşvik edin. 7. Çocuk isteksizse zorlamayın; hikaye kitaplarındaki karmaşık cümleleri işaret ederek devam edin.

Engeli olan çocuklar için karmaşık cümleleri somutlaştırın; resimli kartlar, olay zincirleri veya günlük nesneler kullanın. Çocuğa önce model olun, gerektiğinde cümle başını siz verip sonunu tamamlatın ve desteği yavaşça çekin. Görsel yönlendiriciler (bağlaç kartları, renkli cümle parçaları, ok işaretleri) veya sesli ipuçları (vurgulu tekrarlar) ekleyin. Otizm spektrumundaki çocuklar için cümle yapılarını sabit tutun, aynı örnekleri tekrar tekrar kullanın. Dil konuşma güçlüğü olan çocuklar için jest ve işaret diliyle destekleyin, kısa cümleleri kabul edip siz karmaşıklaştırın. Öğrenme güçlüğü olan çocuklar için cümleleri parçalara bölüp adım adım birleştirin. Sabırlı olun, tekrar sayısını artırın ve çocuğun günlük enerjisine göre seansı kısa tutun.

Çocuğunuzun Gelişimini Kapsamlı Değerlendirin

Çocuğunuzun yaş düzeyindeki tüm becerilerini MEB standartlarında erken ön tarama ile test etmek ve kişiye özel BEP programınızı oluşturmak için ücretsiz aracımızı kullanın.

Ücretsiz Ev Programı (BEP) Hazırla